سوء تغذیه در سالمندان؛ علائم، دلایل، درمان و راه‌های پیشگیری

عواملی که باعث سوء تغذیه در سالمندان می‌شوند

خیلی از افراد تصور می‌کنند که سوء تغذیه صرفا به دلیل گرسنگی ناشی از عدم دسترسی به غذا و مصرف غذاهای ناسالم ایجاد می‌شود. وقتی فردی پا به سن می‌گذارد، در معرض بیماری‌های مزمن خطرناکی قرار می‌گیرد که در ایجاد سوء تغذیه موثر هستند. به عنوان مثال ابتلا به دیابت در سالمندان، انواع سرطان و بیماری آلزایمر باعث کاهش اشتها می‌شود. به این ترتیب غذا خوردن به کاری سخت برای سالمندان تبدیل می‌شود.

در طول دوره درمان این بیماری‌ها، سوخت و ساز بدن دستخوش تغییر می‌شوند. ممکن است محدودیت‌های غذایی که برای درمان بیماری‌ها اعمال می‌شوند به سوء تغذیه در سالمندان دامن بزنند. مصرف برخی داروهای خاص یا اعتیاد به مشروبات الکلی نیز ممکن است در توانایی بدن سالمندان به جذب مواد مغذی و همچنین اشتهای آن‌ها تاثیر منفی بگذارد. افراد مسن برای مدت زمان بیشتری در بیمارستان بستری می‌شوند. حضور طولانی مدت در مراکز درمانی و بی‌توجهی به موضوع تغذیه افراد سالمند، باعث بروز سوء تغذیه می‌شود.

زوال عقل از جمله بیماری‌های ذهنی است که تبعات مختلفی به دنبال دارد و افراد مسن را بیشتر تهدید می‌کند. یکی از عوارض زوال عقل، فراموش کردن نیاز بدن به مواد غذایی یا تغییر در عادت‌های غذایی سالمندان است و ممکن است سوء تغذیه را به بار بیاورد. از اقدامات پیشگیرانه در افراد دچار زوال عقل اقدام برای اقامت فرد در مرکز مراقبت از سالمندان مبتلا به آلزایمر است. افسردگی، بی‌تحرکی، تنهایی و احساس غم نیز از جمله عوامل روانی هستند که به کاهش اشتها و در نتیجه سوء تغذیه در افراد مسن منتهی می‌شوند.

نقش سلامت دهان و دندان و اختلال بلع در بروز سوء تغذیه سالمندان

یکی از دلایل پنهان سوء تغذیه در سالمندان، مشکلات دهان و دندان و اختلال در بلع است که معمولاً با کم‌اشتهایی اشتباه گرفته می‌شود. دندان‌های لق یا از دست رفته، زخم‌های دهانی، لثه‌های ملتهب، خشکی دهان ناشی از مصرف داروها و دندان مصنوعی نامناسب، جویدن غذاهای سفت مانند گوشت، میوه‌های خام و آجیل را دردناک می‌کنند. در نتیجه سالمند ناخودآگاه به سمت غذاهای نرم و کم‌ارزش‌تر مانند نان و برنج سفید می‌رود و دریافت پروتئین، فیبر و ریزمغذی‌هایش کاهش می‌یابد.

سرفه یا خفگی هنگام غذا خوردن، تغییر صدا پس از بلعیدن و طولانی شدن زمان صرف غذا از نشانه‌های اختلال بلع هستند که در سالمندان مبتلا به سکته مغزی یا پارکینسون شایع‌تر است.

معاینه دوره‌ای دندانپزشکی، تنظیم یا تعویض دندان مصنوعی و در صورت نیاز ارزیابی گفتاردرمانگر برای بلع، گامی ساده اما مؤثر در پیشگیری از سوء تغذیه است. همچنین تغییر بافت غذا، مانند پوره، سوپ غلیظ و غذاهای نرم و پروتئین‌دار، به تأمین نیاز بدن کمک می‌کند.